Organisatieversnellers

In de management literatuur wordt een onderscheid gemaakt tussen ‘transactioneel’ en ‘transformationeel’ leiderschap. Transactioneel leiderschap berust op de gedachte dat er een kosten-baten-ruil-relatie bestaat waarbij beloning en straf gekoppeld zijn aan gewenst of ongewenst gedrag. ‘Ik doe iets voor jou, als jij iets voor mij doet’. Transformationeel leiderschap daarentegen overstijgt deze vorm van leiderschap door medewerkers te beïnvloeden op basis van charisma, intellectuele stimulatie, individuele aandacht en inspiratie. ‘Ik doe iets voor jou omdat ik nu eenmaal zo ben’. Transformerend leiderschap bestaat uit concreet meetbaar uit twee elementen: benaderbaarheid en responsiviteit, aldus blijkt uit onderzoek.  Een baas die er is als je hem nodig hebt en die reageert op wat je zegt.

Wat nu in een organische netwerkorganisatie? Leiderschap is daar niet formeel geregeld. Toch werken er mensen aan gemeenschappelijke doelen en worden ze geacht elkaar veelal belangeloos verder te helpen. Ook daar is sprake van ‘transactioneel denken’ en ‘transformationeel denken’, maar dan vertegenwoordigd in het karakter van de verschillende deelnemers. Deelnemen in een netwerkorganisatie ‘om er iets uit te kunnen halen’ is gedoemd te mislukken. Te veel van dat gedachtegoed werkt verlammend. Er is juist een kritische massa nodig van mensen die ‘aanwezig zijn, reageren, anderen helpen en inspireren’, zonder dat daar onmiddellijk een direct persoonlijk belang tegenover staat. Deze mensen hebben een sleutelrol bij het aanzwengelen van activiteit en het aantrekken en binden van deelnemers. Als er sprake van een oprichter is, die als aanjager fungeert, dan moet deze ook het toonbeeld en een exponent zijn van transformationeel gedrag om het allemaal op zijn plaats te laten vallen.

Een netwerkorganisatie is geen traditionele organisatie die je uitsluitend kunt aansturen met deadlines, beoordelingen, projectplannen, afspraken en aansturen op afstand. Een netwerkorganisatie vraagt om transformationeel leiderschap. Dat doe je er niet ‘maar even bij’, dat kost zeeën van tijd. Dat is ook de reden waarom zo veel netwerkorganisaties alleen op papier bestaan, omdat ze uitsluitend zijn opgericht om direct voordeel op te leveren voor de oprichters en deelnemers. Ook hier dus geen quick wins, maar gewoon jarenlang belangeloos hard werken om een cultuur te kweken, mensen aan elkaar te binden en succesvol samen te kunnen werken.

Met een beetje geluk aan het einde van de regenboog een pot met honing, maar als dat te veel een doel op zich wordt, dan ligt dus transactioneel denken weer op de loer.